نکات کلیدی:
· تفاوت‌های بین دو چشم در «ناحیه بدون رگ فووآ (FAZ) » در مرحله رتینوپاتی دیابتی پرولیفراتیو (PDR) به لحاظ آماری معنادار بود.
· عدم تقارن بیشتر با افزایش شدت رتینوپاتی دیابتی مرتبط بود.
۳ نوامبر ۲۰۲۶ – بر اساس داده‌های منتشر شده در مجله Acta Ophthalmologica، تفاوت در ویژگی‌های عروق خونی شبکیه بین چشم راست و چپ می‌تواند با شدت رتینوپاتی دیابتی (DR) مرتبط باشد.
دکتر Stela Vujosevic، مدیر واحد شبکیه پزشکی در IRCCS MultiMedicaایتالیا و همکارانش نوشتند: «ساختارهای ریزعروقی شبکیه، دریچه‌ای غیرتهاجمی برای مشاهده آسیب‌های عروقی سیستمیک فراهم می‌کنند که پتانسیل ارزیابی شدت رتینوپاتی دیابتی و بیماری‌های عروقی عمومی را در بیماران دیابتی دارا هستند.»
آنها افزودند: «اخیراً مطالعات گزارش کرده‌اند که تقارن مشاهده شده در چشم‌های سالم، در چشم‌های مبتلا به رتینوپاتی دیابتی، به‌ویژه با توجه به شدت بیماری، دچار اختلال می‌شود.»
برای بررسی بیشتر این ارتباط، دکتر Vujosevicو همکارانش به صورت گذشته‌نگر، ۴۴۲ چشم متعلق به ۲۲۱ بیمار را که هر دو چشم آنها در یک مرحله از رتینوپاتی دیابتی بودند، تحلیل کردند. آنها تفاوت‌های بین دو چشم را با استفاده از پارامترهای زیر ارزیابی کردند: ضخامت مرکزی زیرمیدان یا ضخامت مرکزی شبکیه در مرکز ماکولا(CST)، مساحت و محیط ناحیه بدون رگ فووآ (FAZ)، تراکم پرفیوژن (خون‌رسانی)، تراکم عروق و بُعد فرکتال (Fractal dimension) در شبکه‌های مویرگی سطحی و عمیق.
در میان ۳۴ چشم مبتلا به رتینوپاتی دیابتی پرولیفراتیو (PDR)، برخی تفاوت‌های بین دو چشم از نظر آماری معنادار بود. هم مساحت و هم محیط ناحیه بدون رگ فووآ در شبکه مویرگی سطحی، به‌طور قابل توجهی در چشم چپ بزرگتر بود؛ همچنین مساحت این ناحیه در شبکه مویرگی عمیق نیز در چشم چپ بزرگتر گزارش شد.
در مورد علت احتمالی این تفاوت، محققان خاطرنشان کردند که «منشأ آناتومیک شریان کاروتید مشترک چپ، که مستقیماً از قوس آئورت منشعب می‌شود، ممکن است باعث ایجاد فشار بیشتری بر شریان کاروتید داخلی چپ شود.»
هیچ تفاوت معناداری بین دو چشم در پارامترهای تراکم پرفیوژن، تراکم عروق یا بُعد فرکتال در هیچ‌کدام از مراحل رتینوپاتی دیابتی مشاهده نشد.
محققان همچنین برای مساحت ناحیه بدون رگ فووآ در شبکه‌های مویرگی سطحی و عمیق، یک «شاخص عدم تقارن» محاسبه کردند تا میزان تقارن بین دو چشم را بسنجند و با استفاده از مدل‌های رگرسیون، آن را با عوامل دموگرافیک و بالینی مرتبط کنند.
یک تحلیل چندمتغیره، عوامل زیر را با عدم تقارن بالاتر در ناحیه بدون رگ فووآ (در شبکه مویرگی سطحی) مرتبط دانست:
· جنسیت مرد؛
· ابتلا به ادم ماکولا ناشی از دیابت (DME)؛
· افزایش شدت رتینوپاتی دیابتی.
با تاکید بر ارتباط با شدت بیماری، محققان نوشتند که این عدم تقارن «ممکن است ارزش پیش‌آگهی (پیش‌بینی روند بیماری) داشته باشد.»
آنها افزودند: «پارامترهای OCT-Aیا آنژیوگرافیOCT ممکن است قبل از اینکه تفاوت‌های بالینی قابل تشخیص در مرحله رتینوپاتی دیابتی در معاینه ته چشم ظاهر شود، عدم تقارن را نشان دهند.»
همچنین محققان خاطرنشان کردند که یافته‌های آنها می‌تواند بر نحوه انجام تحقیقات در زمینه رتینوپاتی دیابتی تأثیر بگذارد. آنها نوشتند: «از آنجایی که بیماری‌های سیستمیک همراه می‌توانند در افزایش این عدم تقارن نقش داشته باشند، ارزیابی هر دو چشم در کارآزمایی‌های بالینی برای بیماران مبتلا به رتینوپاتی دیابتی شدید، ممکن است اهمیت داشته باشد. علاوه بر این، اگر تغییرات ریزعروقی در ماکولا متقارن نباشد، انتخاب تصادفی یکی از چشم‌ها در پروتکل‌های تحقیقاتی (که در مرحله بالینی مشابهی هستند)، ممکن است نماینده واقعی وضعیت هر دو چشم نباشد.»
دیدگاه تخصصی
دکتر ملیسا بولینگر اپتومتریستاز آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا، گفت: دکتر Vujosevicو همکارانش با استفاده از آنژیوگرافی OCT، عدم تقارن ریزعروقی شبکیه را در ۲۲۱ بیمار مبتلا به دیابت نوع ۲ که هر دو چشم آنها شدت یکسانی از رتینوپاتی دیابتی داشتند، بررسی کردند. اکثر اندازه‌گیری‌ها تفاوت معناداری بین دو چشم نداشتند. با این حال، بیماران مبتلا به رتینوپاتی دیابتی پرولیفراتیو (PDR)، در چندین معیار، ناحیه بدون رگ فووآ بزرگتری در چشم چپ خود داشتند.
این مطالعه برای اپتومتریست‌های بالینی حائز اهمیت است، زیرا پتانسیل OCT-A را در شناسایی تفاوت‌های ریزعروقی که ممکن است صرفاً از طریق درجه‌بندی رتینوپاتی دیابتی قابل تشخیص نباشند، برجسته می‌کند. اگرچه بیماران در هر دو چشم شدت یکسانی از بیماری را داشتند، اما در مرحله PDR، تفاوت‌های چشمگیر چپ و راست در اندازه‌گیری‌های ناحیه بدون رگ فووآ مشاهده شد که نشان می‌دهد تغییرات ریزعروقی ماکولا می‌تواند نامتقارن باشد. افزایش شدت بیماری، جنسیت مرد و ادم ماکولا ناشی از دیابت (DME) با عدم تقارن بیشتر در برخی اندازه‌گیری‌های OCT-A مرتبط بودند.
او افزود: طراحی گذشته‌نگر و مقطعی این مطالعه نمی‌تواند رابطه علت و معلولی را اثبات کند یا روند پیشرفت بیماری را پیش‌بینی کند. همچنین، از مطالعهٔ بیمارانی که شدت رتینوپاتی در دو چشم آنها متفاوت بود، صرف‌نظر شده است که این امر قابلیت تعمیم نتایج را محدود می‌کند. برای اینکه این یافته‌ها بتوانند راهنمای غربالگری روتین، فواصل پیگیری یا تصمیمات درمانی باشند، به تحقیقات طولی (Longitudinal) بیشتری نیاز است. این مطالعه ثابت نکرده است که این عدم تقارن‌ها مستقیماً باعث از دست رفتن بینایی، پیشرفت بیماری یا نیاز به درمان می‌شوند.
منبع:
https://www.healio.com/news/optometry/20261103/right-left-eye-differences-may-have-prognostic-value-in-diabetic-retinopathy